قزاق

مشاعره يكي از شاخه هاي ادبيات برجسته اي است كه تصويرگرزندگي مردم است.زيرا مشاعره شادي و غم، شيوه زندگي، جريان سياسي، چهره فرهنگي، ديدگاههاي زمان، اداب و رسوم و روابط اجتماعي و فردي را بيان مي كند.

     مشاعره از گذشته هاي دوردر بستر ادبيات شفاهي قزاق در وسعتي گسترده جريان داشته است.با اين حال از مضمون مشاعرات بيش از قرن نوزدهم ميلادي اثار زيادي در دست نيست واشعار معروف جار- جار، اق بالا، باديك، بوزداق( جوان برومند) و امثال ان اگر چه بدستمان رسيده ولي شاعران ان نا معلوم است از اين رو به اشعار خلق شهرت يافته اند.

 جار- جار( يار- يار) در زمان استقبال از عروس توسط شاعر اوازخوان با دومبرا( الت موسيقي شبيه دو تار) بعنوان خوشامد گويي در جمع مهمانان بصورت ترانه اجرا مي شود.اق بالا( كودك دوست داشتني) و باديك( وراج) هر يك بيانگر احساس شاعر به ان نوع از ادمهاست اما شاعران مشاعره قرن نوزده بعنوان چهره هاي برجسته ادبيات مردمي در تاريخ ادبيات قزاق جاي ويژه اي دارند.به اسامي چند تن از انها اشاره مي كنيم: اورنباي، شورتانباي، جاناق، اسد، قودايبرگن، جامبول و... از ميان شاعره هاي معروف ميتوان دامه، اولبيكه، قاديشا، خديجه، اق سولو، مانات، سارا، تايبا و... را نام برد.

 بسياري از شاعران مشاعره مثل شورتانباي، جاناق، مراد، ماراباي، سوينباي تنها شاعران صحنه مشاعرات نبودند بلكه در سرودن اشعار كلا سيك دستي داشتند ودر كنار ان براي برقراري عدالت اجتماعي در مبارزات سياسي در كنار مردم حضور داشتند و از اين زاويه اگر به مسئله بنگريم مشاعره يكي از سلاحهاي مبارزه بر عليه ظلم واستبداد بود ودر روشنگري مردم به مسائل حاكميت و روابط حاكميت با جامعه نقش بارزي ايفا ميكرد وتا به امروز هم كم وبيش در حد قابل توجه اي رل ايدئولوژيكي خود را حفظ كرده است.

 مشاعره در زبان قزاقي" ايتس" گفته مي شود كه از ريشه مصدري ايت يعني بگوي مشتق شده است وايتس يعني گفتگوي بين دو نفرودر معناي عام و روزانه جنجال وبگو مگوي بين دو طرف هم معني مي دهد.مشاعره در تاريخ ملل ديگر ديده نمي شود.فقط چيزي شبيه به ايتس يا مشاعره در بين اعراب قديم وجود داشته است.در حاليكه ايتس در قزاقستان بطور گسترده اي بصورت برنامه ريزي شده و شركت شاعران في البداهه از تمام نقاط كشوروحضور طرفدارودوستدار مشاعره برگزار مي شود وبعنوان يكي از برنامه هاي مورد علاقه مردم قزاق ازكانالهاي تلويزيوني پخش مي شود ودر مطبوعات مقالات نقادانه بسياري به چاپ مي رسد.در تاريخ گذشته قزاق مشاعره از نظر محبوبيت ومعروفيت بين مردم كمتراز مسابقات اسب دواني نبوده است وبراي شاعران مشاعره گرجوايز نفيسي در نظر مي گرفتند.امروزه هم مشاعرات در سطح مناطق بخشداري، استان وجمهوري با شكوه تمام وتعيين جوايز گرانقيمت ازقبيل اتومبيل واپارتمان براي برندگان اول ان برگزارمي شود.داوران مشاعرات از ادبا وشاعران و رجال فرهنگي مشهور قزاق در سطح جمهوري هستند.براي شركت در مشاعرات جمهوري مثل اكثرمسابقات ورزشي شاعران بايد از مناطق دهستان، شهرستان و استان در مشاعرات برپا شده برنده شوند تا به مشاعرات كشور راه يابند.

 در مشاعره ها شرط سني ويا جنسيت ويا نواقص عضوي وامثال ان وجود ندارد.تنها شرط ان داشتن قابليت شاعري في البداهه بودن واگاهي نسبت به مسائل فرهنگي اجتماعي و سياسي است.

 هريك از مناطق جغرافيايي قزاقستان كلاس و مكتب خاص خود را دارد وجوانان مستعد از همان اوان در مشاعرات محلي مورد توجه مردم واهل فن قرار ميگيرند وسپس از سوي اساتيد منطقه تربيت مي شوند.

 هريك از شاعران مشاعره تعصب خاصي به مكتب واستاد خود دارد وهرمنطقه باعشق پرشوري از شاعران خود طرفداري مي كنند ودرواقع شاعران مشاعره هم افتخار محلي اند وهم فخر ملي قزاقها هستند.  

قبل از شکل گيري و توسعه ادبيات کتبي قزاق عنوان شاعر به افرادي که در مشاعرات شرکت مي جستند اطلاق مي شد.

سروده هاي شاعران مشاعره گرچه اکثراً في البداهه است ولي گاه از ادبيات آماده ( ترافارت ) نيز استفاده مي کنند.

در جريان مشاعره طرفين حق توهين به فرد يا افرادي ندارند. يا حق اهانت به باورهاي فرهنگي و سنتي منطقه و يا احياناً حق صف بندي و طايفه گرايي ندارند. در وضعيتي جداي از اين چارچوب اولاً با هوو کردن مردم شرکت کننده روبرو مي شوند و در صورت ديگر سرپرست برگزار کنندگان و يامجري مشاعره و يا هيئت داوران حق متوقف ساختن مشاعره را دارند.

در دوره هاي متفاوت زوج هاي مشاعر مرد و زن مشهور بسيار بوده است ، از آنجمله : برجان – سارا ، آق بالا- بوزداق ، آجار – واحد ، عمرقل – تابيا و...

شاعري محبوب است که بيانگر احساسات دروني و آرمان هاي مردم خويش باشد.

انوع مشاعره ها :

1- قايمداسو ( مشاعره در شکل شوخي و بذله گويي بين دختران و پسران جوان با استفاده از امثال و حکم مردمي در اشکال گوناگون )

2- جومباق ( چيستان گويي ) اين مشاعره خود دو شکل دارد يکي اينکه شاعران در جريان مشاعرات چيستانهايي مي گويند براي آنکه طرف مقابل پاسخ آنرا بدهد در مقابل شاعر ديگر با چيستان آغاز و يا خاتمه مي دهد.

3- مشاعره ديني ، براي گسترش و تفهيم دين اسلام طرفداران مصلح جامعه مشاعرات ديني برپا مي کردند. از اين طريق سعي در آشنا نمودن مردم با مفاهيم واحد اصطلاحات ديني بود.

4- مشاعرات فرهنگي ، اجتماعي و سياسي نيز از مشاعرات رايج است.