قزاق

توضيحى كوتاه درباره آداب و رسوم و منش ملى

ملت عبارتست از سطح عالى اتحاد اجتماعى، اخلاقى و قومى مردم كه در طول تاريخ شكل مى گيرد: براى تشكيل يك ملت ضرورى است كه جمع انسانهاى مشمول آن داراى شرايط مادى زندگى، سرزمين، اقتصاد، زبان، فرهنگ، اوضاع و احوال اجتماعى و اخلاق مشترك باشند.

بين روحيه ملى و فرهنگ ملى آن رابطه حياتى وجود دارد. ويژگيهاى خلق و خوى ملى از انواع فرهنگهاى ملى نمايان مى گردد. روحيه ملى داراى سه بخش مى باشد: احساس ملى، آداب و رسوم ملى و منش ملى.

احساس ملى همانا ابراز عشق و علاقه به زادگاه، سرزمينى كه در آن بار آمده، زبان مادرى و آداب و رسوم ملى است. احساس ملى براستى تحفه خاصى است كه محيط انسانى به نماينده آن عرضه مى دارد و شفاها ً قابل  بيان است. همچنين آداب و رسوم ملى  باعث بيدارى احساس ملى مى شود. مثلا ً كسى  - از قزاقها - نمى تواند در مقابل صحنه مشاعره شاعران و نواى ساز خنياگران و مبارزه كشتى گيران بى تفاوت ماند. بنابراين آواى شعر و آواز و ساز موسيقى از وسائل تربيتى است كه احساس ملى را برمى انگيزد. تهيه غذاهاى ملى و عرضه آنها به مهمانان عزيز نماينگر افتخار ملى مى باشد. در عين حال اين از نشانه هاى خاص تهيه خوراكهاى هر ملت بشمار مى رود. ظهور آداب و رسوم ملى به شكل گيرى ملت وابسته است. طبق مدارك علمى، مى توان گفت كه براى اولين بار، ملت قزاق در قرون 13- 14 ميلادى پديدار شده و از همان زمان بسيارى از آداب ورسوم و عرف و عادات قزاق شكل گرفته و توسعه يافته است. الگوهاى پيشرفته آن از نسلى به نسلى ديگر انتقال پذيرفته و به دوران ما رسيده است.

البته هر قومى واجد آداب و رسوم ، عرف و عادتهاى ويژه خود بوده و به مثابه نشانه خاص آن مردم همچنان نگهدارى مى شود.

آداب و رسوم ملى يك فرآيند تاريخى كهن مى باشد. بسيارى از آداب و رسوم قبل از تشكيل يك ملت به ظهور پيوسته و به همين سبب براى چندين ملت حائز اهميت مشترك مى باشد. مثلا ً رسم « آسار» از رسوم مشترك و بسيار ديرينه قرقيز، قزاق، ازبك، تاجيك و تركمن مى باشد.

رسم و سنت طبق  نحوه معاش، باور و اعتقاد و جهان بينى اقوام به وجود آمده، شكل گرفته و از نسلى به نسل بعد انتقال يافته، تغيير پذيرفته و شكل نو مى گيرد. از آداب و رسوم آنچه با روابط جديد اجتماعى ناسازگار باشد نابود مى شود و آنچه براى زندگانى ضرورى باشد، تكامل يافته و به معناى جديدى دست مى يابد. مثلا ً ، قزاقها در زمان جنگاورى گوسفندى را كشته، نيزه خود را در خون آن فرد برده با يكديگر قسم خورده و هم پيمان شده و  خائنان را لعنت مى كردند. سپس به لحاظ تكامل اجتماعى رسم سوگند كاملا ً از ميان رفته است. يا اينكه امروزه برگزارى جشنهاى نقره اى و طلايى زن و شوهران كهنسال از انواع آداب و رسومى بشمار مى آيد كه اهميت تربيتى تازه اى يافته است.

وجوه مشترك آداب و رسوم با پيوندهاى بين ملل رابطه اى وثيق دارد. آداب و رسومى در هيچ قوم و ملتى وجود نتواند داشت كه بى نظير و منحصربه فرد باشد. وجود و هويت ملى پديده اى پايدار است كه از منش آدمى و رفتارش نمايان مى گردد. منش ملى با خونگرمى خاص آن ملت، روحيه و سجاياى روحانى ايشان تشخّص يافته و نمايان مي گردد. مثلا ً اگرخلق و خوي قومدوستي ، صفاي دل و مهمانپذيرى خاص قزاقها باشد،نرمخوئى و ظرافت، خوش زبانى و رسم گرائى ويژه ازبكها بشمار مى رود.

آداب و رسوم قزاق را مي توان به سه گروه تقسيم كرد:

          1- آداب و رسوم تربيت كودكان.

          2- آداب و رسوم معيشت.

          3- آداب و رسوم فرهنگى و اجتماعى.

عرف و عادت مربوط به تربيت كودكان عبارت است از رسم و آدابى كه از مراسم تولد يك نوزاد ( شيلده خانه، مژدگانى، نامگزارى، به گهواره گذارى، چله، زبان آموزى، بر اسب نشانى، ختنه سوران و غيره ) شروع شده و نحوه آماده نمودن دختر و پسر براى ازدواج، زندگى اجتماعى و اشتغال و امرارمعاش را شامل مى شود.

آداب و رسوم راجع به معشيت شامل چادر نمدى، اثاثيه، اغذيه و البسه ملى، آموزش مشاغل همچون دامدارى، زراعت، شكار، ماهيگيرى و باغبانى است.

همچنين آداب و رسوم فرهنگى و اجتماعى عبارتند از آئول ( آبادى ) قزاق، خويشاوندى قزاقهاى آئول، زبان آورى، آلات موسيقى ملى قزاق، ازدواج و تشكيل خانواده، مهمان نوازى، برگزارى جشنهاى ملى و قومى، مراسم تشييع جنازه.

*     *     *